Thuế trực thu là gì? Đây là thắc mắc thường gặp của nhiều cá nhân, doanh nghiệp khi tìm hiểu hệ thống thuế Việt Nam.
Trong bài viết này, Tín Phát sẽ giải đáp thuế trực thu là gì? Các loại thuế trực thu hiện hành và các quy định khác liên quan. Mời bạn đọc tham khảo.
I. THUẾ TRỰC THU LÀ GÌ?
Thuế trực thu (Direct tax) là loại thuế mà người có nghĩa vụ nộp thuế cũng chính là người trực tiếp chịu thuế. Nói cách khác, người nộp thuế và người chịu thuế trùng nhau, không thể chuyển giao nghĩa vụ này cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào khác.
Các khái niệm “thuế trực thu” và “thuế gián thu” được sử dụng rộng rãi, đặc biệt trong lĩnh vực giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về thuế. Tuy nhiên, dù phổ biến như vậy, hệ thống văn bản pháp luật về thuế hiện hành lại không đưa ra định nghĩa cụ thể cho hai khái niệm này.
Cần lưu ý rằng, “thuế trực thu” và “thuế gián thu” không phải là tên gọi của các sắc thuế cụ thể như thuế giá trị gia tăng hay thuế thu nhập cá nhân. Đây là cách phân chia thuế thành từng nhóm, dựa trên tiêu chí là mối quan hệ giữa người nộp thuế và người gánh chịu thuế.
– Ví dụ: Thuế trực thu là thuế thu nhập cá nhân đối với tiền công, tiền lương và do người lao động thực hiện nộp thuế. Ngoài ra thuế trực thu còn bao gồm thuế TNDN, thuế bảo vệ môi trường, thuế nhà đất,…
II. THUẾ TRỰC THU CÓ ĐẶC ĐIỂM GÌ?
Đặc điểm của thuế trực thu không chỉ nằm ở việc thu trực tiếp từ người có thu nhập mà còn phản ánh cách Nhà nước điều tiết thu nhập, bảo đảm công bằng xã hội.
Để xác định một sắc thuế thuộc loại thuế trực thu hoặc phân biệt nó với thuế gián thu, cần xem xét một số đặc điểm nhận diện quan trọng như sau:
- Người nộp thuế cũng chính là người chịu thuế – đây là điểm mấu chốt tạo nên sự khác biệt rõ rệt giữa thuế trực thu và thuế gián thu.
- Thuế trực thu thường được áp dụng đối với thu nhập hoặc tài sản của cá nhân, tổ chức – những yếu tố phản ánh năng lực tài chính thực tế.
- Thuế trực thu góp phần tạo ra sự công bằng trong điều tiết thu nhập vượt mức cần thiết của người nộp thuế. Tuy nhiên, nếu thuế suất áp dụng quá cao, người nộp thuế có thể phản ứng tiêu cực, chẳng hạn như che giấu thu nhập để tránh nghĩa vụ thuế.
- Không thể chuyển nghĩa vụ nộp thuế sang người khác – đây là lý do khiến người nộp thuế trực thu thường có thái độ phản ứng mạnh, nhất là với các loại thuế có tính lũy tiến như thuế thu nhập cá nhân (càng thu nhập cao, mức thuế suất càng tăng).
Bên cạnh đó, dù pháp luật quy định rõ nghĩa vụ nộp thuế, thuế trực thu vẫn dễ bị trốn tránh, và hiệu quả thu ngân sách từ loại thuế này phụ thuộc nhiều vào mức độ trung thực, tự giác kê khai của người nộp thuế.
III. THUẾ TRỰC THU KHÁC GÌ THUẾ GIÁN THU?
Thuế trực thu và thuế gián thu là hai khái niệm dễ gây nhầm lẫn.
Do vậy, Kế Toán Tín Phát có lập bảng so sánh giúp bạn phân biệt 2 loại thuế này bạn có thể tham khảo.
Thuế gián thu là thuế thu đối với người tiêu dùng thông qua việc nộp thuế của người sản xuất, kinh doanh.
|
Tiêu chí |
Thuế trực thu |
Thuế gián thu |
|
Đối tượng chịu thuế |
Người nộp thuế đồng thời là người chịu thuế |
Người chịu thuế và người nộp thuế không nhất thiết là cùng một đối tượng |
|
Mức độ tác động đến giá cả thị trường |
Ít tác động trực tiếp |
Tác động trực tiếp đến giá cả thị trường |
|
Mức độ quản lý |
Khó quản lý do phải dựa trên kết quả hoạt động kinh doanh |
Dễ quản lý và thu thuế hơn do được cấu thành giá bán hàng hóa, dịch vụ |
|
Cách điều tiết |
Tác động trực tiếp đến thu nhập của người nộp thuế |
Tác động gián tiếp thông qua hàng hóa, dịch vụ |
IV. THUẾ TRỰC THU BAO GỒM NHỮNG LOẠI THUẾ NÀO?
Thuế trực thu bao gồm hai loại thuế phổ biến là thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp, cụ thể được liệt kê dưới đây.
1. Thuế thu nhập cá nhân
Thuế thu nhập cá nhân là khoản tiền mà cá nhân có thu nhập thuộc diện chịu thuế – bao gồm thu nhập từ tiền lương, tiền công hoặc các nguồn thu khác – phải thực hiện nghĩa vụ nộp vào ngân sách nhà nước, theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân.
Theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007 cùng các văn bản hướng dẫn liên quan, đối tượng phải nộp loại thuế này là các cá nhân có phát sinh thu nhập tính thuế từ những nguồn sau:
- Tiền lương, tiền công và các khoản khác có bản chất tương tự (ví dụ: phụ cấp, thưởng…). Đối với người không có người phụ thuộc, nghĩa vụ nộp thuế phát sinh khi tổng thu nhập từ tiền lương, tiền công vượt mức 11 triệu đồng mỗi tháng – sau khi đã trừ các khoản được miễn giảm như đóng bảo hiểm bắt buộc, đóng góp từ thiện, nhân đạo, v.v.
Ngoài tiền lương, tiền công, cá nhân còn có thể phát sinh các khoản thu nhập thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân bao gồm:
- Thu nhập từ hoạt động kinh doanh: áp dụng với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có tổng doanh thu trong một năm dương lịch vượt mức 100 triệu đồng.
- Thu nhập từ đầu tư vốn: chẳng hạn như lợi tức từ cổ phần, lãi vay góp vốn.
- Thu nhập từ chuyển nhượng vốn: bao gồm việc bán cổ phần, phần vốn góp tại các tổ chức, doanh nghiệp.
- Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản: như mua bán nhà, đất, công trình xây dựng gắn liền với đất.
- Thu nhập từ trúng thưởng: ví dụ như trúng xổ số, trúng thưởng từ các chương trình khuyến mãi.
- Thu nhập từ quyền sở hữu trí tuệ (bản quyền).
- Thu nhập từ nhượng quyền thương mại.
- Thu nhập từ thừa kế: nếu tài sản thừa kế là bất động sản, cổ phiếu, vàng bạc, đá quý,…
- Thu nhập từ quà tặng: tương tự như thừa kế, áp dụng cho các tài sản có giá trị cao được tặng, biếu.
2. Thuế thu nhập doanh nghiệp
Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là một loại thuế trực thu, được tính dựa trên phần thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp phát sinh trong kỳ tính thuế và mức thuế suất tương ứng.
Để xác định chính xác số thuế TNDN phải nộp, doanh nghiệp cần tính được thu nhập tính thuế trong kỳ và thuế suất, tức là muốn xác định phần thu nhập tính thuế thì cần xác định được doanh thu sau khi đã trừ đi các khoản chi phí hợp lý, các khoản thu nhập khác (nếu có), các khoản được miễn thuế (nếu có), các khoản lỗ được chuyển tiếp theo quy định (nếu có), và nếu có thì phần trích lập quỹ khoa học – công nghệ.
Công thức khái quát xác định thu nhập tính thuế như sau:
Thu nhập tính thuế = Doanh thu – Chi phí được trừ + Thu nhập khác – Các khoản thu nhập miễn thuế – Lỗ được kết chuyển – Quỹ khoa học & công nghệ (nếu có).
Thuế suất thuế TNDN thông thường là 20%. Tuy nhiên, một số ngành nghề hoặc địa bàn đặc thù được hưởng ưu đãi thuế suất thấp hơn, trong khi những hoạt động có tính đặc biệt như tìm kiếm, khai thác tài nguyên quý hiếm (bạch kim, vàng, đá quý, đất hiếm…) có thể phải chịu mức thuế suất cao hơn bình thường.
Tín Phát hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ thuế trực thu là gì, cũng như những đặc điểm và vai trò quan trọng của loại thuế này.
Nếu bạn muốn tư vấn chuyên sâu hoặc còn bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ ngay với chúng tôi thông qua:
- Hotline: 0823 33 35 37
- Email: doitac@ketoantinphat.com
- Địa chỉ: VP3-05, Toà Nhà ST Moritz, 1014 Phạm Văn Đồng, Phường Hiệp Bình Chánh, Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Đăng ký lịch hẹn